Birleşik Krallık Modelinin Temel Özelliği

Birleşik Krallık modeli, tek bir “santral işletme lisansı” yaklaşımından daha kapsamlıdır. NIA65 kapsamında ONR, belirli bir alanın nükleer amaçlarla kullanılmasına izin veren Nuclear Site Licence (NSL) düzenler. Lisans; saha, lisans sahibi ve lisans kapsamında bulunabilecek nükleer tesisleri tanımlar. ONR, lisansa güvenlik açısından gerekli koşulları ekleyebilir. citeturn0search0

Nuclear Site Licence

NIA65 kapsamında ONR tarafından verilen temel nükleer saha lisansıdır.

36 Licence Condition

Standart lisans koşulları tasarım, inşaat, devreye alma, işletme ve söküm dâhil yaşam döngüsünü kapsar.

Yaşam Döngüsü

Düzenleme işletme dönemiyle bitmez; decommissioning ve delicensing aşamalarına kadar sürer.

1. Hukuki Temel: Nuclear Installations Act 1965

Birleşik Krallık'ın nükleer saha lisanslama rejiminin temel hukuki dayanağı Nuclear Installations Act 1965'tir. ONR'nin 2026 tarihli güncel rehberi, NIA65 kapsamındaki sistemi yeni saha lisanslamasından mevcut tesislerin yeniden lisanslanmasına ve nihai delicensing aşamasına kadar ele almaktadır. citeturn0search0turn0search2

Temel ilke

NIA65 kapsamında lisans gerektiren nükleer faaliyetlerin yürütülebilmesi için ilgili saha için nükleer saha lisansı gerekir. ONR'nin değerlendirmesi, tesisin güvenli şekilde kurulması, devreye alınması ve işletilmesi için gerekli düzenleyici koşulların sağlanmasına odaklanır.

Bu nedenle lisans, soyut bir “santral işletme izni” değil; belirli bir saha ve o sahadaki izin verilen nükleer tesisler üzerinde hukuki düzenleyici kontrol oluşturan bir araçtır. citeturn0search0

2. Office for Nuclear Regulation — ONR

Office for Nuclear Regulation (ONR), Birleşik Krallık'ta nükleer güvenlik ve nükleer emniyet açısından temel düzenleyici kurumdur. ONR; lisans başvurularını değerlendirir, nükleer saha lisanslarını düzenler ve lisans koşullarının yerine getirilmesini denetler.

ONR'nin görevi yalnızca belge incelemek değildir. Saha denetimleri, safety case değerlendirmeleri, organizasyonel düzenlemeler, işletme faaliyetleri ve lisans koşullarına uyum sürekli olarak izlenir. ONR'nin teknik denetim rehberleri, lisans sahiplerinden Licence Conditions kapsamında beklenen düzenlemeleri açıklamaktadır. citeturn0search11

İnceleme

Güvenlik gerekçeleri, tasarım bilgileri ve teknik kanıtlar değerlendirilir.

Denetim

İnşaat, devreye alma, işletme, bakım ve değişiklikler denetlenir.

Düzenleyici Müdahale

Güvenlik gerekleri karşılanmadığında ONR gerekli düzenleyici işlemleri uygulayabilir.

3. Nuclear Site Licence — Nükleer Saha Lisansı

ONR tarafından verilen Nuclear Site Licence, İngiliz sisteminin merkezidir. Güncel ONR rehberine göre lisans tesisin tam yaşam döngüsü için düzenlenir; saha, lisans sahibi ve lisans kapsamında bulunabilecek tesisleri tanımlar. citeturn0search0

Lisanslı Saha

Lisansın kapsadığı coğrafi alan tanımlanır.

Lisans Sahibi

Nükleer güvenlik açısından hukuki sorumluluk taşıyan tüzel kişi belirlenir.

İzin Verilen Tesisler

Lisans kapsamında bulunmasına izin verilen nükleer tesisler tanımlanır.

Lisans tek başına bütün faaliyetleri otomatik olarak serbest bırakmaz. Licence Conditions, belirli faaliyetler için ONR'nin consent veya başka düzenleyici kontrollerini gerektirebilir. Örneğin güvenlik açısından önemli nükleer inşaat faaliyetleri için ONR'nin gerekli düzenleyici izninin alınması gerekebilir. citeturn0search3turn0search4

4. 36 Standart Licence Condition

İngiliz lisanslama sisteminin en karakteristik unsurlarından biri, her nükleer saha lisansına eklenen 36 standart Licence Condition'dır. Bu koşullar; tasarım, tedarik, inşaat, devreye alma, işletme, bakım, modifikasyon, acil durum hazırlığı, safety case ve işletmeden çıkarma gibi faaliyetleri yaşam döngüsü boyunca kapsar. citeturn0search0

Tasarım ve İnşaat

Güvenlikle ilgili tasarım ve inşaat faaliyetlerinin kontrolü.

Devreye Alma

Testler ve işletmeye geçişin güvenlik gerekleriyle uyumu.

İşletme ve Bakım

İşletme talimatları, bakım, muayene ve test düzenlemeleri.

Safety Case

Tesis güvenliğini destekleyen teknik ve yönetsel kanıtların hazırlanması ve gözden geçirilmesi.

Acil Durum

Olaylara ve acil durumlara hazırlık ile müdahale düzenlemeleri.

Decommissioning

Söküm ve işletmeden çıkarma faaliyetleri de lisans koşullarının kapsamındadır.

Lisans alındığında süreç bitmez

Licence Conditions, lisans sahibinin tesisin güvenliğini yaşam döngüsü boyunca yönetmesini sağlayan sürekli bir düzenleyici çerçeve oluşturur. ONR'nin güncel yaklaşımında safety case, güvenlik yönetimi ve organizasyonel yeterlilik birlikte değerlendirilir. citeturn0search0turn0search11

5. Yeni Nükleer Santral İçin Lisanslama Süreci

ONR'nin 2026 tarihli rehberi, yeni nükleer sahalar için tek ve değişmez bir yol yerine projenin özelliklerine göre farklı lisanslama yollarının kullanılabileceğini belirtmektedir. Tasarımın olgunluğu, başka ülkelerdeki değerlendirmeler ve projenin özellikleri erken aşamadaki düzenleyici görüşmelerde dikkate alınır. citeturn0search4

1 — Early Engagement

Proje ve düzenleyici beklentiler erken aşamada netleştirilir.

2 — Tasarım Değerlendirmesi

Reaktör tasarımının güvenlik, emniyet ve çevre boyutları değerlendirilir.

3 — Nuclear Site Licence

Belirli saha için ONR'den nükleer saha lisansı alınır.

4 — İnşaat

Güvenlik açısından önemli inşaat faaliyetleri lisans koşulları altında yürütülür.

5 — Devreye Alma

Sistem testleri ve güvenli işletmeye geçiş değerlendirilir.

6 — İşletme

Tesis sürekli düzenleyici gözetim altında işletilir.

6. Generic Design Assessment — GDA

Generic Design Assessment (GDA), yeni bir reaktör tasarımının belirli bir sahaya kurulmasından bağımsız olarak değerlendirilmesini sağlayan gönüllü bir süreçtir. ONR, Environment Agency ve gerektiğinde Natural Resources Wales birlikte çalışır. citeturn0search1

GDA'nın anlamı

GDA, tasarımın güvenlik, emniyet ve çevresel boyutlarının saha-spesifik başvurudan önce incelenmesini sağlar. Ancak GDA tamamlanması, belirli bir saha için Nuclear Site Licence alınmış olduğu anlamına gelmez.

ONR'nin 31 Mart 2026 tarihli kayıtlarına göre Holtec SMR-300 tasarımı Mart 2026'da GDA statement almış, BWRX-300 Aralık 2025'te GDA'yı tamamlamış, Rolls-Royce SMR ise 2026 itibarıyla üçüncü aşamada bulunuyordu. citeturn0search9

Mayıs 2026'da ONR, Environment Agency ve Natural Resources Wales, yeni reaktör tasarımlarının değerlendirilmesini daha verimli hale getirecek yeni çerçeveler yayımladı. Yeni yaklaşım, GDA ile Early Engagement süreçlerini daha bütünleşik hale getirmeyi ve uygun tasarımlarda değerlendirme süresini yaklaşık iki yıla indirmeyi hedefliyor; güvenlik standartlarının gevşetilmesi söz konusu değil. citeturn0search12

7. Çevre İzinleri ve Planlama

Birleşik Krallık sisteminde nükleer saha lisansı diğer kamu izinlerinin yerine geçmez. Yeni bir nükleer santral için nükleer saha lisansı, çevre izinleri ve planlama/development consent farklı düzenleyici süreçlerdir. citeturn0search1turn0search4

ONR

Nükleer güvenlik, emniyet ve NIA65 kapsamındaki saha lisanslama rejimi.

Environment Agency

İngiltere'de radyoaktif maddeler, radyoaktif atıklar ve çevresel izinler.

Planlama

Planlama ve development consent gereklilikleri ayrı süreçlerde değerlendirilir.

İngiltere'de nükleer sahalardaki radyoaktif maddelerin ve radyoaktif atık faaliyetlerinin çevresel düzenlemesi Environmental Permitting Regulations kapsamında Environment Agency tarafından yürütülür. Galler'de ilgili çevresel düzenleyici Natural Resources Wales'tir. citeturn0search5turn0search6

8. Safety Case — Güvenlik Gerekçesi

İngiliz düzenleme sisteminin merkezindeki kavramlardan biri safety case'tir. Lisans sahibi; tesisin güvenli tasarlandığını, inşa edildiğini, işletilebildiğini ve güvenlik fonksiyonlarının sürdürülebileceğini teknik ve yönetsel kanıtlarla ortaya koyar.

Kanıta Dayalı

Güvenlik iddiaları analiz, hesaplama, test ve doğrulama gibi kanıtlarla desteklenir.

Dinamik Yapı

Safety case tesis değiştikçe ve yeni bilgi ortaya çıktıkça gözden geçirilir.

Bağımsız İnceleme

ONR, güvenlik gerekçelerinin yeterliliğini düzenleyici bakışla değerlendirir.

9. Lisans Sahibinin Birincil Sorumluluğu

Güvenlik sorumluluğu lisans sahibindedir.

ONR'nin lisans vermesi, işletmecinin güvenlik sorumluluğunu düzenleyici kuruma devretmesi anlamına gelmez. Lisans sahibi yeterli organizasyonu, personeli, prosedürleri, safety case'i, bakım ve denetim programlarını oluşturmak zorundadır.

Düzenleyici kurumun görevi işletmecinin yerine tesisi işletmek değildir. ONR; lisans sahibinin güvenliği yönetebilecek yeterlilikte olup olmadığını, güvenlik iddialarının kanıtlarla desteklenip desteklenmediğini ve Licence Conditions'a uyulup uyulmadığını denetler.

10. İşletmeden Çıkarma ve Delicensing

Nükleer lisanslama tesisin çalışmaya başlamasıyla sona ermez. Decommissioning faaliyetleri lisans koşullarının kapsamındadır. Tesis güvenli biçimde söküldükten ve ilgili düzenleyici kriterler karşılandıktan sonra delicensing gündeme gelebilir. citeturn0search0turn0search8

Delicensing nedir?

Lisanslı bir sahanın tamamının veya bir bölümünün NIA65 kapsamındaki lisanslama rejiminden çıkarılmasıdır. ONR, ilgili bölümde iyonlaştırıcı radyasyondan kaynaklanan tehlikenin sona erdiğine ve gerekli kriterlerin karşılandığına ikna olmadan lisansı kaldırmaz; uygun çevre otoritesine danışır. citeturn0search8

Bu yaklaşım, İngiliz sisteminin tesisin yaşamını yalnızca elektrik üretim dönemiyle sınırlamadığını gösterir: yakıtın çıkarılması, güvenli duruma getirme, söküm, atık yönetimi ve nihai saha durumunun doğrulanması düzenleyici yaşam döngüsünün parçalarıdır.

11. 2026 İtibarıyla Yeni Nükleer Program

Birleşik Krallık 2026 itibarıyla yeni nükleer kapasite geliştirmeye yönelik aktif bir düzenleyici çerçeveyi sürdürmektedir. ONR'nin güncel lisans kayıtlarında Hinkley Point C ve Sizewell C lisanslı sahalar arasında yer almaktadır; Sizewell C lisansı 7 Mayıs 2024 tarihinde verilmiştir. citeturn0search10

SMR teknolojileri de düzenleyici gündemin önemli bir parçasıdır. 2026'da yayımlanan yeni tasarım değerlendirme çerçevesi, güvenlik standartlarını korurken düzenleyici süreci daha öngörülebilir ve verimli hale getirmeyi hedeflemektedir. citeturn0search12

Büyük Reaktörler

Yeni santraller için saha lisansı, güvenlik, çevre ve planlama süreçleri birlikte yürütülür.

SMR

Yeni nesil küçük modüler reaktör tasarımları GDA kapsamında değerlendirilmektedir.

Uluslararası İşbirliği

Güvenilir yabancı düzenleyicilerin önceki teknik değerlendirmelerinden daha etkin yararlanılması hedeflenmektedir.

12. İngiliz Lisanslama Sisteminin Öne Çıkan Özellikleri

Bağımsız Düzenleme

ONR uzman ve güçlü yetkilere sahip nükleer düzenleyici kurumdur.

Açık Lisans Koşulları

36 Licence Condition yaşam döngüsü boyunca düzenleyici beklentileri sistematik hale getirir.

Çoklu Düzenleyici Yapı

Nükleer güvenlik, çevre ve planlama farklı uzman kurumların yetki alanlarında değerlendirilir.

Yaşam Döngüsü

İlk lisanslamadan decommissioning ve delicensing aşamasına kadar kontrol devam eder.

Safety Case

Güvenlik, teknik ve yönetsel kanıtlarla ortaya konulur.

Yeni Teknolojilere Uyum

GDA ve 2026 tasarım değerlendirme çerçeveleri SMR ve ileri reaktörlere uyarlanıyor.

13. Lisanslama Sürecinin Özeti

Aşama Araç Ana amaç
Reaktör tasarımı GDA / tasarım değerlendirmesi Tasarımın erken güvenlik ve çevre değerlendirmesi
Saha Nuclear Site Licence Belirli sahanın nükleer amaçlarla kullanılmasının düzenlenmesi
İnşaat Licence Conditions + ONR kontrolleri Güvenlikle ilgili inşaatın kontrolü
Devreye alma Licence Conditions / consent Test ve güvenli işletmeye geçiş
İşletme NSL + Licence Conditions + denetim Sürekli güvenli işletme
Çevre Environmental Permits Radyoaktif maddeler, atıklar ve çevresel etkiler
Söküm Decommissioning Tesisin güvenli şekilde kapatılması ve sökülmesi
Nihai durum Delicensing NIA65 kapsamındaki lisansın kaldırılması

Sonuç

İngiltere modeli: tek lisans değil, bütünleşik bir düzenleme sistemi

Birleşik Krallık'ta nükleer lisanslamanın gücü, güvenliği tek bir izin belgesine indirgememesidir. NIA65 kapsamındaki Nuclear Site Licence; Licence Conditions, ONR'nin sürekli denetimi, safety case yaklaşımı, çevre izinleri ve planlama süreçleriyle birlikte çalışan çok katmanlı bir sistem oluşturur.

2026 itibarıyla GDA'nın güncellenmesi, uluslararası düzenleyici değerlendirmelerden daha fazla yararlanılması ve SMR tasarımlarının değerlendirilmesi, sistemin yeni teknolojilere uyarlanırken güvenlik standartlarını korumaya çalıştığını göstermektedir. citeturn0search12turn0search9

Güncelleme: 26 Ağustos 2026. Sayfa, Birleşik Krallık'ın 2026 itibarıyla güncel nükleer saha lisanslama yaklaşımı, ONR'nin 2026 lisanslama rehberi, GDA düzenlemeleri ve İngiltere çevre izin sistemi dikkate alınarak hazırlanmıştır.

Güncel Kaynaklar

  • Office for Nuclear Regulation — Nuclear Site Licensing.
  • ONR — Licensing Nuclear Installations, Revision 7, 2026.
  • ONR / Environment Agency / Natural Resources Wales — Generic Design Assessment.
  • ONR — Assessment of Reactors, güncel değerlendirme kayıtları.
  • Environment Agency — Nuclear Sites Radioactive Substances Regulation: Environmental Permits.
  • UK Government — Nuclear Installations Act 1965 ve ilgili düzenleyici çerçeve.